Inleiding

Wetenschappers hebben geconstateerd dat psychologisch onderzoek een van de beste manieren is om te voorspellen hoe iemand een bepaalde functie zal vervullen. Daarom wordt bij studie- en beroepskeuze, sollicitaties en verandering van functie geregeld gebruik gemaakt van psychologische onderzoeksmethoden.

33575466 - business meeting and brainstorming. flat design.

Door middel van psychologisch onderzoek tracht de werkgever te achterhalen of de sollicitant beschikt over de kennis, capaciteiten en instelling om een bepaalde functie naar behoren te vervullen. De sollicitant probeert na te gaan of de betreffende functie voor hem of haar interessant kan zijn. Beiden hebben ze er belang bij dat het onderzoek zo zorgvuldig mogelijk wordt uitgevoerd. Voor iemand die deel gaat nemen aan een psychologisch onderzoek is het van belang te weten wat een psychologisch onderzoek inhoudt, wat hij/zij kan verwachten tijdens een testdag, hoe een psychologisch testrapport tot stand komt en wat zijn/haar rechten en beroepsmogelijkheden zijn. Het NIP, de beroepsvereniging van psychologen, heeft onderstaande tekst opgesteld om diegenen die nu of in de toekomst te maken krijgen met een psychologisch onderzoek hierover te informeren.

Het psychologisch onderzoek

Eigenlijk kan niet worden gesproken van het psychologisch onderzoek. De inhoud van elk psychologisch onderzoek is weer anders, aangezien aan elk onderzoek een specifieke vraagstelling ten grondslag ligt. Met het ene onderzoek wil men aantonen of een kandidaat specifieke eigenschappen en vaardigheden heeft die nodig zijn voor een bepaalde functie, het andere onderzoek is bedoeld om een meer algemene indruk te krijgen van het soort functies waarvoor iemand wel of niet geschikt is.

Tijdens het psychologisch onderzoek wordt gebruik gemaakt van een aantal verschillende onderzoeksmethoden. De meest voorkomende worden hieronder beschreven. Vraag de psycholoog gerust om uitleg over het nut van een bepaalde serie instrumenten in relatie tot de vraagstelling die aan het onderzoek ten grondslag ligt.

Interview

Het interview maakt in de meeste gevallen deel uit van het psychologisch onderzoek. Een persoonlijk gesprek is voor de psycholoog een belangrijke manier om informatie te verzamelen en aannames te formuleren die in de loop van het psychologisch onderzoek kunnen worden getoetst.

De thema’s die in het interview aan de orde komen, hebben betrekking op de vraagstelling en gaan bijvoorbeeld over studie- en arbeidsverleden, wensen en ambities, en motivatie om een bepaalde functie uit te oefenen. Een interview kan ongeveer 45 tot 60 minuten duren.

Intelligentietest

De intelligentietest heeft tot doel de capaciteiten van de kandidaat in kaart te brengen. Op grond van de test kan worden aangegeven welke taken de kandidaat met meer of minder moeite zal kunnen volbrengen of aanleren. Tijdens de test wordt de kandidaat gevraagd binnen relatief korte tijd een aantal opgaven op te lossen. Het kan hierbij bijvoorbeeld gaan om reken-, taal- of ruimtelijke problemen. De intelligentietest vormt meestal een belangrijk onderdeel van het testprogramma en kan individueel of in groepsverband worden afgenomen.

Vragenlijsten

Ook vragenlijsten maken bijna standaard deel uit van het onderzoeksprogramma. Er zijn drie typen vragenlijsten te onderscheiden. Het eerste type meet persoonlijkheidseigenschappen, het tweede meet waarde- of belangstellingspatronen en het derde is gericht op het oplossen van specifieke problemen, bijvoorbeeld op het gebied van commercie of management. Door het invullen van een persoonlijkheidsvragenlijst kan een duidelijker beeld worden gevormd van bepaalde eigenschappen van de kandidaat. Het is daarbij ook in zijn/haar eigen belang een realistisch beeld te scheppen.

De kwaliteit van de psychologische test

De psychologische test is een meetinstrument. Een psycholoog kan gebruik maken van tests als hij inzicht wil krijgen in interesses, mogelijkheden, eigenschappen of vaardigheden.

De ontwikkeling van een serieuze psychologische test vereist langdurig wetenschappelijk onderzoek, waarbij uitgebreid aandacht wordt besteed aan vragen als:

  • meet de test wat hij beoogt te meten?
  • is de test betrouwbaar?
  • op welke manier moet de psycholoog gebruik maken van de test?
  • zijn de vragen of opdrachten duidelijk genoeg?

Alle tests die op de markt komen worden op kwaliteit beoordeeld door de COTAN, de Commissie Testaangelegenheden Nederland van het NIP.

De leden van deze commissie werken volstrekt onafhankelijk en al hun beoordelingen worden periodiek gepubliceerd. Op deze manier kan een psycholoog gemakkelijk nagaan in welke situatie welke test gebruikt kan worden.

Tijdelijkheid

Het misverstand bestaat dat de psychologische test niet meer is dan een momentopname. Bedoeld wordt dat het resultaat van de test op een ander tijdstip totaal anders zou kunnen zijn. Die gedachte is echter onjuist. De meting vindt weliswaar plaats op één moment, maar de uitspraken die op grond van de test worden gedaan hebben een duurzamer karakter. Psychologische tests zijn in het algemeen zo geconstrueerd dat het resultaat van deelname aan de test redelijk stabiel is.

Toch is het een feit dat mensen veranderen. De uitkomsten van psychologisch onderzoek verliezen over langere tijd dan ook geleidelijk hun waarde. In het algemeen is het zo dat psychologische rapporten één à twee jaar geldig blijven. Daarna zal er eventueel opnieuw moeten worden getest.

 

Relevantie

Een psychologische test is een methode om doelgericht kennis te verzamelen. Daarom is één van de eisen waaraan een testprogramma dient te voldoen die van relevantie: er moet een duidelijk verband bestaan tussen wat een bepaalde test meet en de gegevens die nodig zijn om de vraagstelling te beantwoorden.

02-900

Het psychologisch rapport

Het psychologisch rapport is het uiteindelijke resultaat van een testdag en bestaat uit verschillende onderdelen. Het bevat een beschrijving van de geteste kandidaat en vaak ook een aantal zogenaamde profielen. Dit zijn schematische weergaven van testresultaten. Aan het eind van het rapport worden door de psycholoog opmerkingen en aanbevelingen geformuleerd.

Rechten en beroepsmogelijkheden

Het NIP is van mening dat een zorgvuldige behandeling van de kandidaat bij een psychologisch onderzoek te allen tijde gewaarborgd dient te zijn. De vereisten waaraan het werk van de psycholoog moet voldoen, zijn door het NIP vastgelegd in de beroepscode voor psychologen. De beroepscode is te bestellen via het NIP- bureau.
Alle psychologen die lid zijn van het NIP zijn verplicht om te werken volgens de beroepscode van het NIP. Klachten over de beroepsuitoefening van leden van het NIP kunnen in behandeling worden genomen door het College van Toezicht.